محمد مهدى ملايرى

204

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

دو جا نام دو كتاب از تاجنامه‌هاى پهلوى آمده ، يكى در صفحه 118 « 1 » در فهرست كتابهائى كه ابن مقفع به عربى ترجمه كرده ، و ديگرى در صفحه 305 ضمن فهرست كتابهاى ايرانى كه در تاريخ و داستانهاى صحيح تأليف شده . در جاى اول همچنان كه گذشت نام كتاب « التاج فى سيرة انوشروان » و در جاى دوم « التاج و ما تفألت به ملوكهم » ذكر شده است . غير از عيون الاخبار و الفهرست نام كتاب التاج در دو جا از كتاب السعادة و الاسعاد تأليف ابى الحسن ابن ابى ذر نيشابورى متوفى در سال 381 كه آن هم در همين قرن چهارم و كم‌وبيش همزمان با الفهرست تأليف يافته برده شده و دو قطعه كوچك هم از آن نقل گرديده . « 2 » السعادة و الاسعاد از نظر اشتمال آن بر قطعاتى از بعضى از آثار ادبى ساسانى براى تحقيق و بررسى آن آثار يكى از مآخذ بسيار مهم و گرانبها است و چنين به‌نظر مىرسد كه مؤلف آن اين دو قطعه را مستقيم و بىواسطه از همان كتاب التاج نقل كرده است . گذشته از اين كتابها كه ذكر شد نام « كتاب التاج » در كتب ديگرى هم مانند عقد الفريد ابن عبد ربه « 3 » و سراج الملوك طرطوشى « 4 » برده شده و مطالبى از آن نقل گرديده كه معلوم نيست بىواسطه از همين كتاب نقل شده باشد و ظاهرا از مآخذ ديگرى مانند عيون الاخبار در آنها منعكس شده است . از دانشمندان متأخر هم كسانى كه دربارهء آثار دورهء ساسانى مطالبى نوشته‌اند كم‌وبيش به ذكر كتاب « تاجنامه » نيز پرداخته نامى از آن برده يا به استناد آنچه در اين مآخذ آمده تعريفى از آن كرده‌اند ، ولى يك امر سبب شده

--> ( 1 ) . شمارهء صفحات فهرست طبق چاپ خاورشناس آلمانى « فلوگل » كه مورد استفاده بوده تعيين شده مگر در جائى كه چاپ ديگر تصريح شده باشد . ( 2 ) . السعادة و الاسعاد ، ص 432 و 435 . اين كتاب نفيس به كتابت و مباشرت استاد مجتبى مينوى جزء انتشارات دانشگاه تهران به شماره 435 و به شماره 5 از سلسلهء كتب اهدائى آقاى دكتر يحيى مهدوى به دانشگاه در سال 1336 هجرى شمسى در شهر ويسبادن آلمان از روى خط كاتب خوب و خوانا چاپ عكسى شده است . ( 3 ) . عقد الفريد ، ج 1 ، ص 110 و 260 . ( 4 ) . سراج الملوك چاپ مصر ص 96 .